شیخ فریدالدین عطار نیشابوری

[30na]

سلام،
اینجا قراره درباره عطار حرف بزنم، درباره خودش و اثارش و ... و اینکه هروقت شعری از عطار برام جالب بود اینجا مینویسم و توضیح میدم شما هم نظری حرفی حدیثی داشتید به اشتراک بگذارید (ممنون)


نظم من خاصیتی دارد عجیب/ زانک هر دم بیشتر بخشد نصیب
گر بسی خواندن میسر آیـدت/ بی شکی هربار خوش تر آیـــدت
(عطار)

 

[30na]

«از کجا عطار را میشناسیم؟»
اطلاعات ما از عطار نیشابوری بسیار کمه، به طوری که از برخی از شاعران قدیمی تر از عطار بیشتر از خود عطار اطلاعات داریم! این در حالی است که عطار شاگردان زیادی داشته و اصولا باید خیلی ها درباره او مینوشتند؛ از بد روزگار در دوران کودکی عطار قبایل ترک به ایران -که تحت حکومت سلجوقیان بود- حمله کردند و در طول عمر او ایران شاهد انتقال حکومت از سلجوقیان به خوارزمشاهیان بود و درنهایت در اواخر عمر عطار، مغول ها به ایران حمله میکنند و عطار هم توسط نیروهای مغول به قتل میرسد،
به دلیل این اشفتگی ها به خصوص حمله مغول ها، از عطار اطلاعات کمی داریم.
استاد شفیعی کدکنی میگویند که همین مبهم بودن شخصیت عطار در طول تاریخ به او یک شخصیت قدیس داده.

واما منابعی که از انها عطار را میشناسیم به ترتیب زمانی :
1-آثار خود عطار؛ البته عطار در اثارش زیاد از خود حرف نمیزند
2-لباب الالباب؛ نوشته محمد عوفی، مورخی که نه از اوایل زندگی او خبر داریم و نه از اواخرش!، ایشون هم عصر با عطار بودند و برای همین منبع خیلی معتبری برای شناخت عطار محسوب میشن منتهی مشکل اینجاست که اطلاعات بسیار مختصری از عطار ارائه میدن
3-تذکره نامه دولتشاه سمرقندی؛ که در دوران تیموریان (حدود چهار قرن بعد از عطار) نوشته شده و اطلاعات زیادی درباره عطار داره

و در اخر قدیمی ترین نسخه خطی از اثار عطار مربوط به دیوان اشعارش میشه که شامل اشعار پراکنده عطار هست و کمتر از یک قرن بعد از وفات عطار نوشته شده؛ بعد از این منطق الطیر عطار هست که حدود دو قرن بعد از عطار اولین نسخه خطی اش موجوده.

 

[30na]

«نام عطار چه بود؟»
عطار را به القاب «عطار» و «فریدالدین» میشناسیم اما درباره نام واقعی او سخن های مختلفی زده شده، محمد عوفی نام او را «محمد» یاد میکند و کنیه اش را «ابو حامد» (یعنی پدر حامد) ذکر میکند. برای پدر او نام های مختلفی گزارش شده : محمود، مصطفی بن ابوبکر ابراهیم، ابراهیم بن اسحاق، یوسف.

عطار خود در کتاب «مصیبت نامه» میگوید :
من محمد نامم و این شیوه نیز / ختم کردم چون محمد ای عزیز
پس با استناد به خود گفته عطار و روایت محمد عوفی میتوانیم نام «محمد« را برای عطار تایید کنیم.

اما استاد کدکنی درباره نام پدر عطار چنین استدلال میکند : در کدکن، زیارتگاهی است به نام «پیر زوار» که مردم بومی انجا، این مکان را محل دفن پدر عطار «شیخ ابراهیم» میدانند؛ از طرفی در ان زمان رایج بود افرادی که اسحاق نام داشتند نام فرزند خود را ابراهیم بگذارند، پس درست ترین گزارش درباره نام پدر او همان «ابراهیم بن اسحاق» است.

پس میتوان گفت به احتمال زیاد نام او ابوحامد محمد بن ابراهیم بن اسحاق بوده است.

 

[30na]

کرد در شش روز هفت انجم پدید / وز دو حرف امر نُه طارم پدید

خلاصه : خداوند در شش روز هفت سیاره را آفرید. و با دو حرف «کُن» (=بشو) نه فلک را خلق کرد.

هفت انجم اشاره به هفت سیاره منظومه شمسی دارد. شاید هم به معنای هفت آسمان است همانطور که در قرآن آمده {الذي خلق سبع سماوات طباقا} (آن کسی که هفت آسمان را طبقه طبقه آفرید؛ ملک) شش روز تلمیح به آیه قرآن دارد {الله الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة ايام} (سجده). (لازم به ذکر است شش روز به معنای شش بازه زمانی است نه شش روز بیست و چهار ساعته، توضیح بیشتر در این مورد خارج از موضوع این بیت است.)
منظور از دو حرف امر، واژه «کُن» به معنای «باش» است. دوباره تلمیح به آیه قرآن دارد { إِنَّمَا قَوۡلُنَا لِشَیۡءٍ إِذَاۤ أَرَدۡنَـٰهُ أَن نَّقُولَ لَهُۥ كُن فَیَكُونُ } (سخن ما درباره چیزی هنگامی که آن را اراده بکنیم این این که به آن می‌گوییم باش (موجود شو) پس [بی درنگ] می‌باشد (موجود میشود)؛ نخل) عطار در سایر اشعارش نیز به این دو حرف اشاره کرده :
«اوست آن یک کز دو حرف نامدار / کرد پیدا در سه بعد ارکان چار»
طارَم به معنای چیزی شبیه به گنبد است در اینجا به معنای فلک به کار رفته. نه طارم اشاره به عقیده منجمان قدیمی دارد که برای هر سیاره یک فلک قائل شده و فراتر از آن به دو فلک دیگر (فلک ثوابت و فلک الافلاک) معتقد بودند.

(پ.ن : من تصحیح های کدکنی و انزابی نژاد-قره بگلو رو در اختیار دارم اگر کسی پی دی اف تصحیح عابدینی-پورنامداریان رو داره ممنون میشم دایرکت مسیح بهم بده)